MOEDER COURAGE
Dit stuk van Bertolt Brecht gaat over een moeder die met haar drie kinderen de kost moet verdienen in een uitzichtloze oorlog. Ze voorziet de soldaten van beide partijen van kogels, eten en kleding. Eén voor één verliest ze haar kinderen aan de oorlog, zelf probeert ze te overleven door keihard met haar handel verder te gaan.
Brecht schreef Moeder Courage in september 1939, op dat moment bevond hij zich in Zweden. In twee maanden schreef hij het stuk af en op 19 april 1941 vond de wereldpremière van Moeder Courage plaats in het Schauspielhaus te Zurich. Brecht was dankbaar dat men het in Zurich aandurfde een stuk van hem te spelen, maar hij was erg ontevreden over de uiteindelijke voorstelling. Brecht was zelf niet in staat de voorstelling te zien, maar maakte uit de recensies op dat het niet de voorstelling was geworden die hij voor ogen had gehad.
Men speelde Courage als een personage dat lering trekt uit wat ze meemaakt. Terwijl het voor Brecht juist zo belangrijk was dat het publiek iets leert: dat het doorziet hoe Courage en de op oorlog gerichte samenleving waarin ze leeft, elkaar in stand houden. Voor Brecht was het grote verhaal van het stuk, over oorlog, economie en de positie van de mens daarin, belangrijker dan het kleine verhaal rond het personage Courage. Daarom regisseert hij het stuk zelf na zijn terugkomst in Berlijn, deze enscenering wordt bekend als de ‘model-opvoering’. Brecht legt deze voorstelling van moment tot moment vast in 532 foto’s. Ook schrijft hij een ‘modelboek’ waarin hij bij elke scène opschrijft wat er gebeurt en waarom. Iedereen die het stuk daarna wil opvoeren, moet zich aan de richtlijnen uit dit modelboek houden.
Dat merkt ook het Rotterdams Toneel wanneer het in het seizoen 1950-1951 Moeder Courage wil spelen. Niet alleen moet men zich aan het modelboek houden, ook komt een van Brechts naaste medewerksters, Ruth Berlau, naar Rotterdam om te regisseren. Een moeilijke repetitietijd volgt, omdat de Nederlandse acteurs moeite hebben met de afstandelijkere speelstijl die Brecht voorschrijft. Ook de reacties van het Nederlandse publiek op de voorstelling waren niet zo positief. Recensenten schreven cynisch over ‘een geïmporteerde visie op een stuk’ uitgevoerd door ‘een afgezant van Brecht’.
Latere opvoeringen van Moeder Courage in Nederland maakten zich steeds meer los van de dwingende voorschriften uit het modelboek, de regisseurs gingen meer hun eigen gang. Deze ensceneringen waren vaak succesvoller dan de opvoering van het Rotterdams Toneel, en de rol van Moeder Courage is gaan gelden als een van de mooiste vrouwenrollen uit het klassieke toneelrepertoire.
|